Maximilian C.Forte-Φιλελεύθερος Ιμπεριαλισμός

Από : Ομπλόμωφ

Ο Maximilian C. Forte είναι καθηγητής ανθρωπολογίας στο πανεπιστήμιο Concordia στο Μόντρεαλ του Καναδά. Είχαμε αναφέρει και μια προηγούμενη ανάλυσή του με τίτλο ‘Ο πόλεμος στη Λιβύη: φυλή, ‘ανθρωπισμός’ και τα ΜΜΕ’. Το σημερινό εξαιρετικό άρθρο του που δημοσιεύεται στο Monthly Review Zine ασχολείται με τον παθολογικά δυτικοκεντρικό τρόπο σκέψης των ‘φιλελεύθερων επεμβατιστών’, ‘προοδευτικών ιμπεριαλιστών’ ή όπως αλλοιώς μπορεί να τους αποκαλέσει κανείς. Πέρα απ’τον Juan Cole (αν και δεν τον αναφέρει ονομαστικά), ασχολείται και με το πραγματικά κατάπτυστο πρόσφατο άρθρο του Ρόμπερτ Φισκ στον Independent, όπου μας λέει με λίγα λόγια οτι αν οι Κάμερον και σία δεν είχαν εμπλακεί τόσο στη Λιβύη θα τους είχαν μείνει πυρομαχικά και για τη Συρία, ενώ αναφέρει ‘ενδεικτικά’ οτι οι βάσεις της βρετανικής αεροπορίας στην Κύπρο προσφέρονται από άποψη εγγύτητας για κάποιου είδους ‘ανθρωπιστική’ επιδρομή…

Λιβύη – σαπουνίστε, ξεπλύνετε, επαναλάβατε – Συρία:

Φιλελεύθερος Ιμπεριαλισμός και η άρνηση της μάθησης.

Δύο απ’τα αγαπημένα μου ρητά ταιριάζουν εδώ, το ένα από τον άγγλο ποιητή Αλεξάντερ Πόουπ, ο οποίος εξήγησε οτι ‘μερικοί άνθρωποι ποτέ δεν θα μάθουν τίποτα….γιατί καταλαβαίνουν τα πάντα υπερβολικά γρήγορα’, και το άλλο από τον Τζωρτζ Μπέρναρντ Σω, πολύ περισσότερο παραιτημένος και ειρωνικός όταν δήλωνε οτι ‘μαθαίνουμε εμπειρικά οτι οι άνθρωποι ποτέ δε μαθαίνουν τίποτε από τις εμπειρίες τους’. Από τις διάφορες παραπλανημένες και επιφανειακές ‘ανοιχτές επιστολές’ προς ‘την Αριστερά’ στο θέμα της Λιβύης, μέχρι την πρόσφατη ανανέωση του ηθικιστικού επεμβατισμού σε σχέση με τη Συρία, φαίνεται οτι το μεγαλύτερο έλλειμμα στη Δυτική σκέψη σχετικά με αυτούς τους άτακτους και βάρβαρους άλλους δεν είναι έλλειμμα ειλικρίνειας αλλά η ανεπάρκεια μάθησης.

Ανιχνεύει κανείς μια ισχυρή τάση ανάμεσα σε φιλελεύθερους ιμπεριαλιστές και τους σχετικούς αυτοπροσδιοριζόμενους ‘προοδευτικούς’ να θεωρούν τις πράξεις τους και τις σκέψεις τους σαν να βρίσκονται υπεράνω της ιστορίας, σαν να εδρεύουν σε κάποια σφαίρα αμετάδοτης ηθικής ακεραιότητας. Αν παριστάνουν οτι ενεργούν και σκέφτονται σαν να ήταν θεοί, δεν είναι ένα ατύχημα της ιστορίας. Στο τέλος της μέρας, σαν πιστοί της Δυτικής προόδου, παραμένουν πεπεισμένοι οτι βρίσκονται στο υψηλότερο σημείο της εξελικτικής τελεολογίας. Στο τελευταίο στάδιο μιας θνήσκουσας αυτοκρατορίας, οι απολογητές του ιμπεριαλισμού (που δεν περιορίζονται σε μια μόνο ιδεολογία) εξακολουθούν να διακατέχονται από την πεποίθηση οτι το δικό τους είναι το ανώτερο στάδιο των ανθρώπινων επιτευγμάτων. Απεχθάνονται την ιστορία (αναπόφευκτη παρακμή των αυτοκρατοριών) όσο απεχθάνονται και τις ιδιαιτερότητες (τη διαφορά δεν μπορούν ποτέ να την ανεχθούν). Εκεί ψηλά στα σύννεφα, κουρνιασμένοι στα φτερά των βομβαρδιστικών στελθ, κηρύσσουν την ιδεολογία των οικουμενικών, ατομικών ανθρωπίνων δικαιωμάτων. Τυφλωμένοι από τον δικό τους άνεμο, χάνουν την ικανότητα να δουν οτι ακόμα και αυτή η δική τους ‘οικουμενική διακήρυξη των ανθρωπίνων δικαιωμάτων’ περιείχε διακριτές μέριμνες για τα κοινωνικά και οικονομικά δικαιώματα – αν και θαμμένες προς το τέλος, πέρα απ’το σημείο που επιτρέπει η τωρινή διαταραχή έλλειψης συγκέντρωσης. Αν οι άνθρωποι έχουν το δικαίωμα να τρώνε, αλλά όχι και το δικαίωμα να χρησιμοποιούν το twitter, τότε κρίνεται οτι ζουν υπό τυραννικό καθεστώς. Αυτός είναι ο επιφανειακός ανθρωπισμός, θρασύς στην αδιαφορία του για τις υλικότητες που καθιστούν εφικτή την ανθρώπινη ζωή, ένας ανθρωπισμός του τέλους της αυτοκρατορίας και τόσο χρεωκοπημένος όσο και οι κρατικές δυνάμεις των οποίων την αυθεντία επικαλούνται οι ανθρωπιστές.

Αυτά είναι δύο πρόσφατα πραδείγματα, και τα δύο σε σχέση με τη Συρία, αλλά στην πραγματικότητα αφορούν εμάς πολύ περισσότερο απ’ό,τι τη Συρία. Στην πραγματικότητα, η Συρία δεν υπάρχει – θα μπορούσατε να βάλετε το όνομα οποιουδήποτε έθνους-κράτους έξω απ’τα όρια της Μεγάλης Ευρώπης (Ευρώπη συν τα κράτη-εποικισμούς της), ή ακόμα και ένα επινοημένο όνομα όπως κάνουν το ΝΑΤΟ και το Πεντάγωνο – ας πούμε Southland.

(Νότια Χώρα, προφανώς αναφέρεται στο σενάριο στρατιωτικών ασκήσεων που είχαν καταρτίσει οι Αγγλογάλλοι και ήταν προγραμματισμένο να λάβει χώρα το Μάρτιο, κατά ‘σύμπτωση’)

Πρώτα, υπάρχει ο Ρόμπερτ Φισκ. Μερικοί θεωρούν τον Φισκ σαν ένα ριζοσπάστη δημοσιογράφο, έναν θαραλλέο μαχητή της αλήθειας. Κι ο ίδιος έτσι θεωρεί τον εαυτό του, χρίζοντας τον, ‘υπέρ των κατατρεγμένων’. Εγώ τον θεωρώ σαν έναν μικρό γέρο Εγγλέζο, που τείνει να προδίνει τις προκαταλήψεις της κυρίαρχης τάξης του. Βρίσκει την ριζική διαφορά μάλλον κακόγουστη, όπως μας δείχνουν τα σχόλιά του για τη Χαμάς, και εύχεται οι πάντες να μπορούσαν να ευθυγραμμιστούν με την προτιμώμενη από τον ίδιο παγκόσμια τάξη. Τώρα τά’χει βάλει με το ΝΑΤΟ, όχι γι’αυτά που έχει κάνει κι εξακολουθεί να κάνει στη Λιβύη, αλλά γι’αυτά που απέτυχε να κάνει στη Συρία. ‘Το πρόβλημα είναι’, μας ενημερώνει ο Φισκ, ‘οτι οι πάντες έχουν χάσει την υπομονή τους με τη Συρία από την άνοιξη’.

Οι πάντες. Υπομονή. Έχουμε όλοι κοινή στάση, κι έχουμε συγκεκριμένες απαιτήσεις. ‘Αν οι κύριοι Κάμερον, Σαρκοζύ και Ομπάμα είχαν σταματήσει μετά που έσωσαν τη Βεγγάζη’ (έσωσαν τη Βεγγάζη?), προσθέτει ο Φισκ, ‘ίσως να είχαν το ‘σάλιο’…και τα πυρομαχικά ώστε να καταστρέψουν μερικά από τα 8.000 τανκ του Άσσαντ’. Ένας αμερικάνος μιλιταριστής ίσως να το είχε διατυπώσει κάπως διαφορετικά, διατηρώντας το ίδιο νόημα: ‘δεν έχουν τα κότσια να δώσουν στους Σύρους μια κλωτσιά στον κώλο’. Ο Φισκ διαφωνεί με τον βρετανό υπουργό Εξωτερικών Χαίηγκ ο οποίος ‘φλυαρεί για το πόσα λίγα μπορεί να κάνει η Δύση για να σταματήσει τον Άσσαντ’. ‘Αυτά είναι ανοησίες’, προσθέτει ο Φισκ της Αραβίας, προτού προχωρήσει σε στρατιωτικές συμβουλές: ‘Οι βάσεις της ΡΑΦ στην Κύπρο είναι απείρως πιο κοντά στη Συρία απ’ότι στη Λιβύη’. Είναι αρκετά σαφής και θέλει αλλαγή καθεστώτος – αν και, ξανά, όπως πάντα, αυτό παραβιάζει τη διεθνή νομοθεσία (όχι οτι έχει σημασία, αυτός είναι ο νόμος του ισχυρού εναντίον του αδύναμου). Ο Φισκ γράφει, ‘Οι Ισραηλινοί δεν θέλουν αλλαγή καθεστώτος στη Δαμασκό. Οι Αμερικάνοι θέλουν?’ Αλλά μετά κλείνει: ‘Ο Άσσαντ είναι σχεδόν σίγουρα καταδικασμένος.’ – οπότε, χρειάζεσαι/θέλεις την δυτική επέμβαση ώστε να πραγματοποιήσει τους στόχους σου ή όχι? Ίσως να είναι αβέβαιος σχετικά με τη σιγουριά του, ή ίσως απλά να μη σκέφτεται με βάση την ιστορία. Όλα τα καθεστώτα είναι πάντα καταδικασμένα: ούτε ένας αιγύπτιος Φαραώ, αυτοκράτορας των Ίνκας ή Ρωμαίος δεν ζει για να διαφωνήσει μ’αυτό. Το ερώτημα είναι πότε, πόσο σύντομα, κι εδώ ο Φισκ θα ήθελε να δει περισσότερες δυτικές υπηρεσίες να αναλαμβάνουν το έργο των σύριων διαδηλωτών, ακόμα κι όταν έχουν επανειλημμένα δηλώσει οτι είναι ακριβώς η δυτική επέμβαση του είδους που αρέσει στον Φισκ που δεν επιθυμούν. Εδώ που τα λέμε, οι φωνές τους είναι οι μόνες που λείπουν από το κάλεσμα του Φισκ στα Δυτικά όπλα.

Ωστόσο, ακόμα πιο αναίσθητη από τον Φισκ ως προς την ειρωνία των τυράννων της Σαουδικής Αραβίας να κάνουν έκκληση για το σεβασμό των ανθρωπίνων δικαιωμάτων στη Συρία, είναι η Διεθνής Αμνηστία. Ο Salil Shetty, γενικός γραμματέας της Διεθνούς Αμνηστίας, στο κείμενο ‘Το Συμβούλιο Ασφαλείας του ΟΗΕ πρέπει να ενεργήσει ώστε να σταματήσει την καταστολή στη Συρία’, ξεκινάει, όπως δηλώνει κι ο ίδιος ο τίτλος, με την παραδοχή μιας θεμελιώδους, ανιστορικής αφέλειας. Το Συμβούλιο Ασφαλείας του ΟΗΕ ποτέ δεν έχει ενεργήσει για να σταματήσει την καταστολή οπουδήποτε, είναι ένα όργανο των πιο καταπιεστικών δυνάμεων στον πλανήτη, κι όταν ενεργούν για να σταματήσουν την καταπίεση οποιουδήποτε άλλου είναι μόνο για να επιβάλλουν την δική τους, πολύ μεγαλύτερη καταπίεση. Το γλείψιμο στις ιμπεριαλιστικές δυνάμεις, σαν να πρόκειται για τους εγγυητές των ανθρωπίνων δικαιωμάτων, λέει πολλά για την ευρωκεντρική ατζέντα της Διεθνούς Αμνηστίας. Είναι μια ατζέντα τόσο χρεωκοπημένη όσο και οι δυνάμεις στις οποίες κάνει έκκληση. Όπως και ο Φισκ, ο Salil Shetty (όπως κι οι υπόλοιποι πίσω απ’αυτόν στη Διεθνή Αμνηστία υποθέτω) πιστεύει οτι ‘η συνεχιζόμενη ανικανότητα του Συμβουλίου Ασφαλείας του ΟΗΕ να αντιδράσει επαρκώς στην αιματοχυσία είναι βαθιά απογοητευτική και αποθαρρυντική’. Ο Shetty καταδικάζει την προεδρική δήλωση του ΟΗΕ: ‘ είναι πολύ μακράν του τι πραγματικά χρειάζεται’. Και τί είναι αυτό που πραγματικά χρειάζεται? Ο Shetty δεν το διατυπώνει οτι ‘κάτι πρέπει να γίνει – και να γίνει τώρα’ – απλά το αφήνει να εννοηθεί. Όπως και ο Φισκ, γράφει: ‘ η ανικανότητα του Συμβουλίου σε σχέση με τη Συρία βρίσκεται σε πλήρη αντίθεση με την γρήγορη και αποφασιστική δράση που ανέλαβε στην υπόθεση της Λιβύης. Αλλά στην πραγματικότητα, είναι το επακόλουθο του ψηφίσματος για τη Λιβύη που έχει παραλύσει το Συμβούλιο’. Αυτή η ‘γρήγορη και αποφασιστική’ δράση εναντίον της Λιβύης – όταν θα μπορούσε απλά να πει η βλακώδης βιασύνη για αλλαγή καθεστώτος που έχει παρατείνει τον πόλεμο και έχει παραβιάσει τα δικαιώματα πολύ περισσότερων Λίβυων από όσους κινδυνεύαν τον Φεβρουάριο. Όποιο κι αν είναι το τίμημα, η Λιβύη τώρα θα θεωρείται σημείο αναφοράς ‘σωστής’ δράσης. (είναι θαύμα πώς αυτοί οι άνθρωποι δεν επικαλούνται τις παλιές καλές μέρες του γενοκτονικού προγράμματος ‘πετρέλαιο αντί τροφίμων’ που εφαρμόστηκε απ’τον ΟΗΕ, μεταξύ άλλων κυρώσεων, εναντίον του λαού του Ιράκ.) Ο Shetty θέλει η Βραζιλία, η Νότια Αφρική και η Ινδία να ενεργήσουν στο Συμβούλιο Ασφαλείας ώστε να ξεπεραστούν οι πολιτικές διαφωνίες και να γίνει ‘κάτι’ για τη Συρία. Έχοντας τοποθετήσει τη στρατιωτική δράση εναντίον της Λιβύης σαν σημείο εκκίνησης της συζήτησης, ο θρήνος του για την έλλειψη δράσης στο θέμα της Συρίας υπονοεί τουλάχιστον μια επιθυμία για στρατιωτική δράση: τότε η Συρία και η Λιβύη θα είναι ίσες ως προς την αποδοχή της γενναιόδωρης φροντίδας και της αγάπης του ΝΑΤΟ. Ο Shetty, που κατάγεται από την Ινδία, κι έτσι θά’πρεπε να γνωρίζει καλύτερα (αν μή τί άλλο, απλά διαβάζοντας παλιότερες και σύγχρονες εκθέσεις της Διεθνούς Αμνηστίας για την Ινδία), χαιρετίζει την Ινδία σαν μια ‘ζωντανή δημοκρατία’ και σαν μια ‘ελεύθερη και ανοιχτή δημοκρατία’ παρά την συνεχιζόμενη πραγματικότητα ενός βάρβαρου πολέμου εναντίον ανταρτών, των διακρίσεων εναντίον φυλών, της αρπαγής γης, και των τεράστιων ανισοτήτων που διαιωνίζονται δια της βίας. Λέει οτι μια ‘ανοιχτή και ελεύθερη δημοκρατία’ σαν τη Βραζιλία δεν θα μπορούσε να κατηγορηθεί για ‘νεο-αποικιοκρατικές φιλοδοξίες’. Απλά ρωτήστε τους άπειρους αυτόχθονες κατοίκους του Αμαζονίου γι’αυτό, ή αν βαριέστε, τουλάχιστον συμβουλευθείτε την οργάνωση Survival International. Η Βραζιλία, η Ινδία και η Νότια Αφρική θα αναλάβουν δράση εναντίον της κυβέρνησης της Συρίας? Αν όχι, τότε ποιός ο λόγος της κολακείας? Ή μήπως αυτό οφείλεται στο οτι προσφέρουν την καλύτερη γαρνιτούρα για έναν ΝΑΤΟϊκό πόλεμο? Ακόμα πιο απίστευτο είναι το οτι ο Shetty επικαλείται την ηθική αυθεντία ώστε να μιλήσει για τους Άραβες γείτονες της Συρίας: ‘τέτοιοι βασικοί παίκτες όπως ο Αραβικός Σύνεσμος, το Συμβούλιο Συνεργασίας του Κόλπου και τώρα η κυβέρνηση της Σαουδικής Αραβίας έχουν μιλήσει ανοιχτά εναντίον της αιματοχυσίας στη Συρία.’ Ο Φισκ δεν ήταν ούτε τόσο αστείος ούτε τόσο ανίκανος. Αυτή είναι η Διεθνής Αμηστία, επικαλούμενη τη γνώμη της Σαουδικής Αραβίας για τα ανθρώπινα δικαιώματα, επικαλούμενη τη φωνή των τυράννων των κρατών του Κόλπου, έναν Αραβικό Σύνεσμο δικτατόρων. ‘Τώρα είναι η στιγμή…’ λέει ο Shetty, μιμούμενος το συντακτικό που είναι της μόδας στην Ουάσιγκτον του Ομπάμα, ‘να λάβουμε θέση και να αναμετρηθούμε’. Να λάβουμε θέση για να κάνουμε τί? Να αναμετρηθούμε με ποιόν? ‘Δεν θα έπρεπε να αποτύχουν στη δοκιμασία που αποτελεί η Συρία’, καταλήγει.

Στο όνομα της δημοκρατίας, της ελευθερίας, των ανθρωπίνων δικαιωμάτων και της ανοιχτότητας, η Διεθνής Αμνηστία διέγραψε το σχόλιο που δημοσίευσα διαφωνώντας με αυτούς. Ίσως να νόμιζαν οτι το να τους αποκαλούν ‘ξεδιάντροπους και ανεύθυνους’ ή η επίμονη ανάδειξη του πόσο παράλογο είναι το επιχείρημα του Shetty οτι πρέπει να γίνει ‘κάτι’, είναι κάτι υπερβολικό για τα δημοκρατικά τους στάνταρ.

Αυτοί είναι άνθρωποι που θα μας εκπαίδευαν να μην σκεπτόμαστε, να μη μαθαίνουμε, αλλά απλά να αντιδράμε.

Πάντα να αντιδράμε. Όπως και το πλαίσιο της ΝΑΤΟϊκής προπαγάνδας για τον πόλεμο εναντίον της Λιβύης, το όραμα της ανθρωπότητας που οι φιλελεύθεροι ιμπεριαλιστές μας προκρίνουν είναι ένα όραμα που μας μετατρέπει σε σάκους που ουρλιάζουν, γεμάτους συναισθήματα. Αυτή είναι η ανθρωπολογία των ελίτ, που μας βλέπει σαν σάκους από μυς και νεύρα: παλλόμενοι απ’την οργή, παθαίνοντας κρίσεις με κάθε ιστορία ‘βρεφών στη θερμοκοιτίδα’ (στο Ιράκ, τώρα και στη Συρία), φουσκώνοντας απ’το μίσος με τη σύλληψη της Λεσβίας απ’τη Δαμασκό, τρέμοντας στο άκουσμα μαζικών βιασμών υποβοηθούμενων από Βιάγκρα. Απ’το Twitter στρεφόμαστε στο ΝΑΤΟ. Κι αυτή είναι η κοινωνιολογία του ΝΑΤΟ: κοινωνίες που μπορούν να αναμορφωθούν μέσω μιας διαδικασίας βομβαρδισμών από μεγάλο ύψος και πληγμάτων από μη-επανδρωμένα αεροσκάφη. Ο αντίλαλος βρίσκεται και στα λόγια της αστυνομίας του Μάντσεστερ: ‘Θέλουμε να το κάνουμε απολύτως σαφές…δεν υπήρξε καμμία σπίθα που οδήγησε σ’αυτήν την κατάσταση’ – είμαστε ζωντανοί, αλλά ακέφαλοι. Απολύτως σαφές.

Σ’αυτήν την κατάσταση ψυχωτικής φρενίτιδας προκαλούμενης απ’τα “social media”, ουρλιάζουμε για δράση. Τί δράση? Οποιαδήποτε, κάποια δράση, ‘κάντε κάτι…σταθείτε και αναμετρηθείτε’, δεν υπάρχει χρόνος για σκέψη, απλά ενεργήστε. Λιβύη – σαπουνίστε, ξεπλύνετε, επαναλάβατε – Συρία.

Advertisements
This entry was posted in Uncategorized. Bookmark the permalink.

Leave a Reply

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out / Change )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out / Change )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out / Change )

Google+ photo

You are commenting using your Google+ account. Log Out / Change )

Connecting to %s